Araç olay izi
Çoklu araç olayına benzer sentetik kayıt üzerinden belge gövdesi, zarf JSON ve QDRM doğrulama izini gösterir.
Kontrollü Değerlendirme
Protokol kökeni ve yönetişim çerçevesi Köken ve yönetişim sayfasında paylaşılır.
Serhat Kadir KARATAŞ
Kurumsal pilot değerlendirmeleri info@qaraqutu.org üzerinden yürütülür.
QARAQUTU, kayıt, karar, müdahale ve sorumluluk üreten sistemler için kontrollü şahitlik değerlendirmesi sunar.
Bir sistemi entegre etmeden önce, şahitlik zincirini birlikte sınarız.
QARAQUTU belirli bir kurum için değil; otonom araçlardan yazılım platformlarına, kamu süreçlerinden endüstriyel sistemlere kadar kayıt ve sorumluluk üreten her yapı için tasarlanmış bir şahitlik protokolü adayıdır.
Sistem hüküm vermez; şahitlik eder. QARAQUTU nihai karar üretmez, doğrulanabilir iz ve belge disiplinini görünür kılar.
Kurumsal değerlendirme
Kurumsal Pilot Değerlendirme Paketi
Canlı belge üretimi, bütünlük önizlemesi, kayıtlı referans ve eldeki belgeyi referans veya QDRM kaydıyla karşılaştırma (compare) aynı pilot değerlendirme akışında sunulur.
USTA (/usta/operasyon) ayrı bir katmandır: resmi rapor veya PDF/QDRM üretmez; riskli ifadeyi güvenli teknik göreve çevirip istasyon yüzeyine yönlendirir. Belge üretimi burada QARAQUTU tanıklık katmanında, operatör başlatımıyla çalışır.
Pilot akışında doğrulama
Pilot sırasında görülecek doğrulama zinciri
- Belge ve paket çıktıları üretilir (ör. JSON/PDF).
- JSON veya PDF ile birlikte belgeyle birlikte taşınan doğrulama kaydı (QDRM) gelir. Taşınabilir kayıt, belgeyle birlikte kontrol edilebilir; imzalı kurumsal registry iddiası taşımaz — kayıt referansı / kurumsal kayıt zemini (registry) üzerinde resmî sunucu imzası iddiası değildir.
- Kayıt /verifier (belgeyi ve doğrulama kaydını karşılaştıran inceleme yüzeyi) veya /verifier/compare (eldeki belgeyi referans veya QDRM kaydıyla karşılaştırma) üzerinde okunur; hash izi — dosyanın değişip değişmediğini karşılaştırmaya yarayan teknik iz — eşleşir, ayrışır veya kayıt okunamaz olarak ayrıştırılır.
- Bu teknik iz hüküm değildir; QARAQUTU hüküm vermez, hüküm verene teknik değişiklik izini gösterir.
Kayıtlı referans zinciri
Kontrollü sentetik pilot paketi — altı kayıtlı referans ailesi
QARAQUTU, yüksek riskli dijital ve otonom olaylar için kontrollü sentetik pilot paketinde sunulan altı kayıtlı referans ailesi üzerinden belge gövdesi, zarf JSON, taşınabilir QDRM doğrulama kaydı ve tarayıcı içi karşılaştırma yüzeylerini incelenebilir teknik iz olarak gösterir; hüküm vermez.
Her referans ailesi görünür PDF belge gövdesi, eşlik eden zarf JSON, taşınabilir QDRM sidecar, kayıtlı referans kapısı (Original) ve tarayıcı içi Compare yüzeyiyle incelenebilir. Validate yüzeyi ise ayrı olarak QMWP JSON paket sözleşmesini teknik olarak okur.
Doğal çevresel etki
Çevresel/dış etki senaryosunda kayıtlı teknik iz ile türetilmiş okuma ayrımını görünür kılar.
İHA görev kesintisi
Uçuş/görev kesintisi bağlamında kanal sağlığı, sınırlı kanal ve doğrulama izini sentetik veriyle gösterir.
Robot e-stop izi
Robot operasyonunda acil durdurma sinyali ve sınırlı müdahale izini hüküm üretmeden incelenebilir kılar.
Dış etkileşim sinyal izi
Dış etkileşim sinyalini saldırı, fail veya kolluk hükmü üretmeden teknik iz olarak sunar.
AI guardrail oturum izi
AI/SaaS oturumunda guardrail sınır işaretini AI kararı, uyum hükmü veya chain-of-thought kaydı üretmeden gösterir.
Bu paket iddia etmez
Bu paket hukuki ispat, resmi delil arşivi, resmi rapor, kusur veya sorumluluk hükmü, sigorta kararı, uyumluluk sertifikası, AI Act garantisi, medya erişimi, sunucudan belge indirme iddiası, nihai gerçek veya otomatik karar üretmez.
Nasıl incelenir?
- Original ile kayıtlı referansı açın.
- Elinizdeki PDF/JSON/QDRM ile Compare üzerinde tarayıcı içi teknik karşılaştırma yapın.
- Validate yüzeyini yalnızca paket sözleşmesi / JSON teknik kontrolü için kullanın.
Eksik kanal gizlenmez; eksik olarak görünür.
Kimler kontrollü değerlendirme yapabilir?
Aşağıdaki roller örnek değildir; uygunluk ve kapsam her başvuruda ayrı değerlendirilir.
Devletler ve Kamu Kurumları
Trafik, afet, güvenlik, denetim ve kamu hizmetlerinde olay kayıtlarının kurumlar arası güvenilir biçimde korunması gerektiğinde.
Şehirler ve Yerel Yönetimler
Akıllı şehir, ulaşım, kamera, sensör ve saha operasyonlarında olay anı kayıtlarının şeffaf ve denetlenebilir kalması gerektiğinde.
Girişimler ve Yazılım Platformları
SaaS, ERP, CRM, AI ajan, toplantı asistanı veya otomasyon sistemlerinde girdi, çıktı, API kaydı ve insan müdahalesi izinin ayrıştırılması gerektiğinde.
Üreticiler ve OEM’ler
Araç, dron, robot veya gömülü sistemlerde sensör, telemetri ve operasyon kayıtlarının olay sonrası incelenebilir olması gerektiğinde.
Sigorta, Hukuk ve Uyum Ekipleri
Hasar, sorumluluk, belge doğrulama ve denetim süreçlerinde kayıt ile yorumun ayrılması gerektiğinde.
Araştırma, Test Sahaları ve Üniversiteler
Kontrollü test ortamlarında yeni sistemlerin kayıt, doğrulama ve belge üretim disiplininin sınanması gerektiğinde.
Endüstri, Lojistik ve Filo Operasyonları
Çok aktörlü, çok cihazlı veya yüksek riskli operasyonlarda olay sonrası güvenilir kayıt zinciri gerektiğinde.
Bağımsız Geliştiriciler ve Protokol İş Birliği Toplulukları
Küçük sistemlerin bile kayıt disiplini, doğrulama izi ve şahitlik protokolüyle çalışması istendiğinde.
Kontrollü değerlendirmede ne netleşir?
- Hangi olay türü incelenecek?
- Hangi kayıt kaynakları var?
- Kayıtlı veri ile türetilmiş okuma nasıl ayrılacak?
- Eksik veya kesintili kanal nasıl görünür kalacak?
- Hangi belge çıktısı üretilecek?
- Doğrulama bağlantısı / QR / dış evrak kontrolü nasıl çalışacak?
- Pilot süresi, gizlilik, veri erişimi ve rol sınırları nasıl belirlenecek?
QARAQUTU sağlar
- Kontrollü demo veya değerlendirme senaryosu
- Olay kayıt zinciri haritası
- Kayıtlı / türetilmiş ayrımı
- Örnek belge / PDF çıktısı
- Doğrulama yüzeyi: /verifier (belgeyi ve doğrulama kaydını karşılaştıran inceleme yüzeyi), /verifier/compare (eldeki belgeyi referans veya QDRM kaydıyla karşılaştırma), belgeyle birlikte taşınan doğrulama kaydı (QDRM) ve dosyanın değişip değişmediğini karşılaştırmaya yarayan teknik iz okuması
- Pilot sonrası teknik değerlendirme notu
QARAQUTU sağlamaz
- Mahkeme kararı
- Kusur veya suç tespiti
- Kurum adına nihai karar
- Gizli veriye izinsiz erişim
- Mutabakat dışı sınırsız entegrasyon genişlemesi
- Tek taraflı standart dayatması
Yazılım sistemlerinde şahitlik neden gerekir?
Bir yazılım sistemi talep veya gelir tahmini, stok önerisi, toplantı özeti, görev ataması, kullanıcı işlemi veya otomatik karar ürettiğinde; yalnız sonucun değil, sonuca giden kayıt zincirinin de korunması gerekir.
QARAQUTU yapay zekanın iç akıl yürütmesini kaydetmez. Girdi, çıktı, API kaydı, işlem sonucu, insan müdahalesi ve sistem durumu üzerinden doğrulanabilir bir şahitlik zinciri kurar.
Bir AI asistanı yanlış görev veya stok önerisi ürettiğinde, QARAQUTU kimin haklı olduğunu söylemez; hangi veriyle hangi çıktının üretildiğini, kimlerin müdahale ettiğini ve sonradan neyin değiştiğini görünür kılar.
Teknik pilot değerlendirme nasıl çerçevelenir?
İlk görüşmenin amacı; QARAQUTU’nun teknik kapsamını, uygun pilot senaryosunu ve değerlendirme için gerekli veri ve kurum koşullarını netleştirmektir. Kontrollü teknik pilot değerlendirme; veri erişimi, çıktı seti, güvenlik gereksinimi, zaman planı ve kurumsal rol öngörülerine göre ayrıca çerçevelenir.
- İlk görüşme: ihtiyaç ve uygunluk
- Ön inceleme: karşılıklı yazılı kapsam
- Tasarım partnerliği: karşılıklı mutabakat
- Kamuya açık protokol özeti / katmanlar: yazılı kullanım çerçevesiyle değerlendirilir
- immitus, NZcat ve benzeri protokol katmanları: kullanım sınırı, devamlılık, fesih ve karşılıklı sorumluluk şartları yazılı mutabakatla belirlenir
- Üretim entegrasyonu, lisanslama veya yatırım modeli yazılı mutabakat sonrası ayrı ele alınır
Pilot kapsamı; seçilecek senaryo, veri erişimi, kurum rolü ve teknik değerlendirme derinliğine göre ayrıca tanımlanır. Hukuki sonuç garantisi sunulmaz.
Kamuya açık protokol özeti, kontrollü kullanım.
QARAQUTU’nun amacı, kritik sistemlerde şahitlik disiplininin yaygınlaşmasıdır. Ancak bu disiplinin çocuk oyuncağına çevrilmemesi, marka ve protokol anlamının korunması ve uzun vadeli sürdürülebilirlik için kullanım çerçevesi yazılı mutabakatla belirlenir.
Bu yaklaşım; iş birliği, kamu yararı, teknik denetim ve markanın kurumsal anlamının korunması arasında denge kurmayı hedefler.
Bir örnek olayla başlayabiliriz.
Bir sistem, bir olay türü ve bir çıktı beklentisi yeterlidir. İlk hedef; şahitlik zincirinin kurum veya sistem bağlamında değer üretip üretmediğini gerçekçi saha koşullarında birlikte sınamaktır. Bu sayfa, QARAQUTU’nun gerçekçi pilot koşullarında nasıl sınanabileceğini netleştirmek için hazırlanmıştır.